ZAMEN (Expocafé Zamen)

ZAMEN, ook genoemd als Expocafé Zamen, was gevestigd aan de Zamenhofstraat 150 in Amsterdam-Noord, in het Hamerkwartier. Publieke beschrijvingen plaatsen de zaak in een gebied waar horeca, ateliers en culturele initiatieven naast elkaar bestaan. De locatie werd in meerdere openbare overzichten genoemd als expositiecafé en ontmoetingsplek met een gemengd gebruik.

Over het begin van de zaak bestaan twee datapunten in de geraadpleegde bronnen. Een archiefbericht op Facebook noemt oktober 2010 als openingsmoment. Een lokaal artikel uit maart 2024 omschreef het café tegelijk als tien jaar oud. Die formuleringen lopen niet volledig gelijk, maar wijzen wel op een langdurige aanwezigheid in Amsterdam-Noord.

In openbare profielen worden Lana van Beelen en Marianne Verbruggen met de zaak verbonden. Een lokaal bericht stelt dat de familieonderneming naar Noord verhuisde nadat de Mercedes-garage van de familie in De Pijp moest vertrekken door de aanleg van de metro. Daarbij werd ook vermeld dat beiden ervaring in de horeca hadden. Lana van Beelen wordt elders genoemd als oprichter van Stichting Zamen en medeoprichter van Kunstmarkt Noord.

Het concept werd in de publieke omschrijvingen neergezet als samenwerkingsruimte met meerdere functies. Het café werd beschreven als plek voor exposities, eten, vergaderen en workshops. In een andere profieltekst werd het omschreven als verlengstuk van woonkamer of kantoor. Daarmee lag de nadruk niet alleen op consumptie, maar ook op sociaal en cultureel gebruik van de ruimte.

De koffielijn die in openbare menu’s en locatieprofielen terugkomt, is die van Dolce Alchemia Coffee Roasters. Een lokaal artikel meldde daarbij dat deze koffie van “om de hoek” kwam. Dat past in het bredere beeld van een zaak die werkte met leveranciers uit de eigen omgeving, al blijven details over herkomst en samenstelling van de koffie in de bronnen beperkt.

De ontwikkeling van het koffieaanbod lijkt in de bronnen zichtbaar. Volgens een lokaal bericht begon de zaak met koffie uit een filterkaraf. Later werd het horeca-aanbod uitgebreid. Een volledig en actueel overzicht van zetmethoden was in de bekeken openbare bronnen niet beschikbaar. Alleen cold brew koffie werd expliciet genoemd als gedocumenteerde bereiding.

Naast koffie noemden openbare beschrijvingen ook andere drank- en eetopties. Daaruit ontstaat het volgende beeld van het vastgelegde aanbod:

De bronnen geven daarmee wel inzicht in het assortiment, maar niet in technische details zoals recepturen, koffiesoorten of een actuele brew bar. Ook informatie over bonenherkomst, branding per lot of certificering werd niet publiek gedocumenteerd in het onderzochte materiaal.

De culturele functie van ZAMEN is in de openbare beschrijvingen nadrukkelijk aanwezig. Het café werd beschreven als plaats waar bezoekers konden exposeren, eten, ontmoeten en workshops organiseren. Lokale berichtgeving noemt daarnaast muziekoptredens, theatervoorstellingen en boekpresentaties. Daarmee kreeg de locatie een rol die verder ging dan die van een gewone koffiezaak.

Ook in bredere stedelijke overzichten keert dat beeld terug. Daarin worden terugkerende, gratis activiteiten genoemd zoals dj-avonden, kunstmarkten, pop-up-exposities, creatieve workshops en jamsessies. Kunstmarkt Noord is een van de best gedocumenteerde initiatieven die aan Expocafé Zamen waren verbonden. Die markt werd publiek beschreven als platform voor jonge of beginnende kunstenaars, gecombineerd met open studio’s en workshops.

Andere concrete voorbeelden uit openbare aankondigingen en verslaggeving zijn een workshop “Painting With Coffee”, een lanceerevenement van Art Collective For Peace, de tentoonstelling “Fernweh” van Jaap Kamsma en langlopende SWAN- en Open Mic-activiteiten. Samen laten deze voorbeelden zien dat koffie, ontmoeting en culturele productie op deze locatie met elkaar waren verweven.

Openbare profielteksten melden dat het café werkte met verse ingrediënten van lokale en duurzame leveranciers. Daarbij werden ook namen genoemd. Broodbakkerij EX en Buitengewone varkens komen terug in beschrijvingen van het aanbod. Voor koffie werd Dolce Alchemia genoemd, en voor worteltaart De Taartenkamer. Een andere publicatie, die zich baseerde op de toenmalige website van de zaak, stelde dat eten en drinken afkomstig waren van lokale bedrijven.

Tegelijk blijft de documentatie op dit punt globaal. Er werden geen formele duurzaamheidsdoelen, geen uitgewerkte inkoopcriteria en geen controleerbare claims over certificering van koffie gevonden in de aangeleverde bronnen. Daardoor blijft vooral zichtbaar dát lokaal inkopen een terugkerend element was in de openbare presentatie, maar niet hoe dat beleid precies was ingericht.

ZAMEN kreeg in de loop der jaren aandacht in culturele en stedelijke gidsen. De locatie werd opgenomen in overzichten over kunst en koffie in Amsterdam en in profielen van kunst en cultuur in Noord. Daarnaast verscheen de zaak in een kunsttijdschrift als art spot of galerie en in artikelen over kunstcafés in Amsterdam. Lokale media besteedden aandacht aan tentoonstellingen, Kunstmarkt Noord en aan de rol van de locatie in de buurt.

In het jaarverslag 2024 van het Amsterdams Fonds voor de Kunst staat Expocafé Zamen vermeld bij locaties die Wijkimpuls-steun ontvingen. Een zelfstandige prijzenlijst voor de koffiebar zelf werd in de onderzochte openbare bronnen niet gevonden. Over de laatste fase van de zaak geven de bronnen een duidelijke aanwijzing: een bericht van Open Mic Noord uit september 2024 meldde dat Expocafé Zamen was gesloten, terwijl Stichting Zamen Art & Culture haar activiteiten voortzette.

Op basis van de beschikbare gegevens ontstaat daarmee het beeld van een expositiecafé dat in Amsterdam-Noord vooral functioneerde als kruispunt van koffie, buurtactiviteit en kleinschalige cultuur. Het dossier is rijk aan informatie over programmering en lokale inbedding, maar beperkter waar het gaat om gedetailleerde koffie-inhoud en formeel vastgelegde duurzaamheidsdata.