Overijssel

Koffie loopt als een warme rode draad door Overijssel. Van statussymbool in chique winkels tot vertrouwd bakkie aan de keukentafel, de drank weerspiegelt handelstradities, gastvrijheid en vernieuwing. Dit artikel schetst de ontwikkeling, de spelers en de trends achter deze geliefde kop.

In de zeventiende eeuw druppelde koffie via Amsterdam het land binnen, maar in Overijssel bleef het lang kostbaar. Negentiende‑eeuwse winkeltjes zoals het Balletjeshuis in Zwolle verkochten koffie vooral aan welgestelden die pronkten met zilveren serviezen.

Na de Tweede Wereldoorlog veranderde alles. Massaproductie maakte bonen betaalbaar en filterkoffie werd alledaags. Vandaag kiezen veel inwoners even makkelijk voor cappuccino of flat white, terwijl het dialectwoord “konkelen” nog steeds gezellig roddelen bij koffie betekent.

Overijssel telt zowel eeuwenoude branders als frisse micro‑roasters. Hun bonen belanden in horeca, kantoren en huiskamers door de hele provincie.

– Ten Have, Deventer, sinds 1828, groeide van kruidenierswinkel tot vaste waarde met moderne branderij.
– De Eenhoorn, Kampen, huisvest sinds 1883 een proeverij waar bezoekers de Hanze‑geschiedenis proeven.
– Mocca d’Or, Zwolle, begon als Algra in de jaren dertig en levert nu meer dan 25 varianten vanuit ’t Konkeltje.
– Lambo Koffie, Enschede, roostert elke ochtend kleine batches zodat het Twentse stadscentrum naar versgebrande bonen ruikt.
– Ko Koffie, Enschede, bezorgt direct‑trade single origins per fiets en betaalt boeren bovenmarktprijzen.

Koffie brengt mensen samen, of het nu gaat om een stadswandeling of een kampioenschap. In Kampen schenkt het maandelijkse “Koffiemomentje” gratis kopjes aan ondernemers en bewoners om plannen te delen. Het uurtje netwerken eindigt stipt om tien, maar nieuwe ideeën borrelen vaak langer door.

Roasters organiseren tevens rondleidingen en cuppings. Gasten ruiken brandlucht, leren over oorsprong en testen smaakprofielen. Deventer, Enschede en Zwolle herbergen latte‑art wedstrijden, terwijl barista Niels te Vaanhold in 2023 met zijn perfect afgemeten espresso Nederland op het wereldpodium vertegenwoordigde.

Net als elders in Nederland grijpt de meerderheid dagelijks naar koffie. Nationaal drinkt ruim de helft minstens twee koppen per dag; Overijssel volgt dat patroon. Zo’n 87 procent zet z’n bakkie thuis of op kantoor, al groeit het cafébezoek langzaam.

Filterkoffie blijft favoriet, maar volautomatische espresso‑ en capsulemachines winnen terrein. In cafés voert cappuccino de lijst aan, gevolgd door de flat white. Jongere koffiefans experimenteren daarnaast met cold brew of plantaardige melk, terwijl oudere generaties trouw blijven aan een simpele zwarte kop met een koekje.

Bewuste keuzes horen bij modern koffiedrinken. Overijssel loopt voorop met creatieve projecten die boeren en milieu helpen.

– Fairtrade Gemeenten als Borne en Raalte serveren uitsluitend gecertificeerde koffie in openbare gebouwen.
– Deventer Koffie investeert vijftig procent van de opbrengst direct in Oegandese jongeren die een koffiebedrijf starten.
– The Kolektif doneert één euro per verkochte kilo terug aan de teler en minimaliseert transportemissies.
– Anders Koffie, Zwolle, roostert met een Loring‑brander die tachtig procent minder CO₂ uitstoot en haalt gebruikte koffiedrab op voor circulaire zeep.
– Door de nationale Green Deal verdwijnen plastic koffiepads; composteerbare varianten reduceren mogelijk 88 miljoen kilo restafval per jaar.

Overijssel laat zien hoe historie, ambacht en duurzaamheid samen een levendige koffie‑identiteit vormen. Van Hanze‑pakhuizen vol koloniale goederen tot elektrische bakfietsen vol verse bonen, de provincie blijft vernieuwen zonder de oude gezelligheid te verliezen. Een dampende mok zegt hier meer dan duizend woorden.